Begin met de juiste juridische afbakening
De overheidsuitleg over het rookverbod maakt een belangrijk onderscheid. In bedrijfs- en openbare gebouwen heeft de werknemer recht op een rookvrije werkplek, maar het rookverbod geldt niet in een privéruimte. Werknemers die bij mensen thuis werken kunnen op grond van de Tabaks- en rookwarenregels niet eenvoudig eisen dat de woning rookvrij is. Presenteer een huisbezoek daarom niet alsof de werkgever in de woning een wettelijk rookverbod kan handhaven.
Dat neemt het arbeidsomstandighedenvraagstuk niet weg. Rookvrije Zorg vermeldt dat de werkgever op grond van onder meer de Arbowet een gezonde werkplek moet bieden en moet onderzoeken hoe blootstelling in een privéwoning anders kan worden beperkt. Dit vraagt een aantoonbare risicoaanpak, geen automatische keuze tussen onbeperkt doorwerken of direct alle zorg beëindigen.
Maak de afspraak tijdens intake en planning concreet
Vraag tijdens de intake feitelijk of in de woning wordt gerookt of gevapet, in welke ruimten en door wie. Leg uit dat de organisatie rookvrij wil werken en dat de afspraak zowel de medewerker als moeder en pasgeborene beschermt. Vermijd een moreel oordeel over roken; het doel is voorspelbaar en veilig werken.
Leg schriftelijk vast dat niet wordt gerookt of gevapet tijdens de aanwezigheid van de kraamverzorgende en welke periode vooraf de organisatie hanteert. Neem luchten alleen op als aanvullende praktische afspraak, niet als bewijs dat blootstelling volledig is verdwenen. Benoem wie de afspraak bij de start nogmaals bevestigt en waar het gezin terechtkan met vragen of ondersteuning bij rookvrij blijven.
Geef de medewerker één meld- en beslisroute
Een kraamverzorgende moet niet alleen aan de voordeur onderhandelen over een herhaalde overtreding. Spreek af dat zij de rookvrije werkafspraak rustig herhaalt, de actuele situatie beoordeelt en bij aanhoudende blootstelling direct de planner of leidinggevende belt. Leg vast welke informatie nodig is: wordt nu gerookt, in welke ruimte, zijn moeder of kind acuut afhankelijk van zorg, en kan het gezin de bron onmiddellijk stoppen en afstand creëren?
De bevoegde leidinggevende bepaalt vervolgens samen met de zorginhoudelijk verantwoordelijke welke tijdelijke maatregel passend is. Denk aan werkzaamheden in een rookvrije ruimte, aanpassing van het bezoekmoment, inzet van een andere medewerker met instemming en zonder risico-afwenteling, of een zorgvuldig gecoördineerde onderbreking wanneer veilig werken niet mogelijk is. Een medewerker die een blootstellingsrisico meldt mag niet zelf verantwoordelijk worden gemaakt voor het oplossen van personele continuïteit.
Borg zorgcontinuïteit zonder het arbeidsrisico te normaliseren
Kraamzorg raakt de gezondheid en veiligheid van moeder en kind. Een rookafspraak die niet wordt nagekomen betekent daarom niet dat de organisatie zonder triage kan vertrekken of de indicatie eenzijdig kan negeren. Beschrijf vooraf wie de zorginhoudelijke urgentie beoordeelt, wie zo nodig de verloskundig zorgverlener betrekt en hoe een wijziging of onderbreking aan het gezin wordt uitgelegd en geregistreerd.
Tegelijk mag continuïteit geen standaardargument worden om medewerkers telkens opnieuw bloot te stellen. Herhaalde overtreding is een organisatiesignaal. Laat intake, planning, arbodeskundigheid en zorginhoudelijke verantwoordelijkheid dan gezamenlijk een maatwerkbesluit nemen en leg de belangenafweging, genomen maatregelen en evaluatiedatum vast.
Maak blootstelling zichtbaar in RI&E en evaluatie
Neem werken in rokende privéwoningen als herkenbare situatie op in de RI&E en het plan van aanpak. Registreer meldingen zonder onnodige medische of gezinsgegevens en analyseer waar afspraken te laat, onduidelijk of niet uitvoerbaar waren. Controleer ook of zwangere medewerkers, medewerkers met luchtwegklachten of andere aantoonbare kwetsbaarheid tijdig een passende beoordeling en werkafspraak krijgen via de reguliere arboprocessen.
Gebruik de uitkomsten om intakevragen, cliëntinformatie, planning en leidinggevende bereikbaarheid te verbeteren. Meet niet alleen hoeveel meldingen binnenkomen, maar ook of vóór de eerste inzet een afspraak was vastgelegd, hoe snel een medewerker steun kreeg, of zorginhoudelijke triage plaatsvond en of herhaling is voorkomen.
- Vraag bij intake feitelijk naar roken en vapen in de woning.
- Leg de rookvrije periode vóór en tijdens de inzet schriftelijk vast.
- Geef de kraamverzorgende één direct bereikbare meld- en beslisroute.
- Scheid arbeidsrisico, zorginhoudelijke urgentie en personele planning in de besluitvorming.
- Evalueer iedere herhaalde overtreding en vertaal patronen naar RI&E en werkafspraken.
Grens van deze werkgeverscheck
Dit artikel stelt geen universele rookvrije voorperiode, ventilatietijd of grond voor zorgweigering vast. De passende afspraak en reactie hangen af van actuele wetgeving, de RI&E, de woning, de feitelijke blootstelling, individuele arbeidsomstandigheden en de zorgbehoefte van moeder en kind. Laat een concrete escalatie beoordelen door de bevoegde zorg- en arbofuncties en schakel zo nodig juridische deskundigheid in.
Bronnen
- Ondernemersplein (RVO), rookverbod op de werkplek (opent in een nieuw venster)
- Rookvrije Zorg, rookvrij werken bij cliënten thuis (opent in een nieuw venster)
- Trimbos-instituut, rookvrije werkplek geldt niet voor iedereen (opent in een nieuw venster)
- RIVM, wat zit er in rook? (opent in een nieuw venster)
Bronnen voor het laatst gecontroleerd op 1 september 2026.